Bir mıknatıs şekildeki gibi akım makarasının içine doğru hızla yaklaştırıldığında ya da makaradan uzaklaştırıldığında ampermetreden akım geçer. Üreteç olmadan elde edilen bu akıma indüksiyon akımı denir. İndüksiyon akımının meydana gelmesinin nedeni kapalı bir devre halinde bulunan iletkenden geçen, magnetik alan kuvvet çizgilerinin sayısının değişmesidir.

Kuvvet çizgileri hızlı değişirse indüksiyon akımı büyük, yavaş değişirse küçük olur. Yukarıdaki şekilde de mıknatıs, akım makarasına hızlı yaklaşırsa indüksiyon akımı büyük, yavaş yaklaşırsa akımın şiddeti küçük olur. Mıknatıs yaklaşırken ve uzaklaşırken oluşan akımın yönleri birbirlerine göre zıttır. Makaranın sarım sayısının artması indüksiyon akımının şiddetini artırır.

Pil,ters çevrilirse elektromıknatısın her iki ucu da aynı şekilde çekme özelliği gösteriri ama kutupları yer değiştirir.Ancak elektro mıknatıslarda her zaman pil söz konusu değildir.Büyük elektro mıknatıslarda gelişmiş akü,motor vb. güç kaynakları kullanılır. Elektromıknatısın kutupları sarımdan geçen akımın yönüne bağlıdır.Sağ elimizin dört parmağı bobin üzerinden geçen akım yönünde olacak şekilde elimizi sardığımızda baş parmak kuzey kutbunu gösterir.Diğer uç ise güney kutbu olur.Kuzey kutbu mıknatısın pozitif, güney kutbu ise negatiftir. Bir elektromıknatısın çekim gücü;

• Bobindeki sarım sayısı ile doğru orantılı,
• Telden geçen akım miktarı ile doğru orantılı,
• Pil sayısı ile doğru orantılı,
• Pilin gerilimi ile doğru orantılıdır.

Elektromıknatıs her zaman mıknatıslık özelliği göstermez,akım kesildiği an mıknatıslık özelliği de kaybolur.

Elektromıknatıslar, elektrik zili, bilgisayar yapımı, telefon, telgraf gibi araçlar ve birçok elektronik aracın yapısında kullanılır. Demir yükleme işleri yapan vinçler, elektromıknatıslarla yüklerini kaldırır.Ayrıca hurda toplama yerlerinde hurdalar elektromıknatıslar sayesinde taşınıp istenilen yere götürülür.Birçok yerde kullanılır.

Ölçüm birimi Farat’tır ve Mikrofarat (mF), Pikofarat (pF), Nanofarat (nF) gibi alt katları vardır. Genellikle mikrofarat ile gösterilen türleri elektrolitik kondansatör olarak adlandırılır ve artı,eksi kutuplarına sahiptir. Uygun voltajda ve yönde bir gerilim uygulanırsa bu değere þarj olur ve üzerinde tutar. Deðeri ne kadar yüksek olursa o kadar uzun süreli bir þarja sahip olur. Pikofarat ve nanofarat değerliler ise genellikle artı-eksi kutuplarý bulunmaz. Bunlara mercimek kondansatör denilmektedir. şekil itibari ile bir mercimeği andırır.
Kondansatörlerin deðerleri çoðunlukla üzerine doðrudan yazılır. Renk kodu kullanılan kondansatörlerde vardır ancak bu renk kodları dirençlerde olduğu gibi bir standarda sahip olmadığından burada vermiyorum.

Elektrolitik kondansatörlerde deðer açık bir bekile üzerine yazılır. 100 Mfd gibi. Ayrýca hangi ucun artı hangi ucun eksi olduðuda açık bir şekilde belirtilir. Bunlarında yanında yine anlaşılır bir şekilde maximum kaç volt ile çalışabileceðide yazılmaktadır.
Mercimek kondansatörlerde ise bazı rakam kodlamalarý kullanılır. Üzerinde 104, 472, 223 152 gibi deðerler olan kondansatörlerde ilk iki rakam dirençlerde olduğu gibi sayı son rakam ise çarpanı verir. Çıkan sonuç pF’dır. 104 = 10 x 104 = 100.000 pF = 100nF olarak bulunur.
Bazılarýnda ise 4n7, 3p3, 100n gibi değerler yazılır. Buradaki harfler kondansatörün birimini verir. p = Pikofarat, n = Nanofarat gibi. 100n = 100 nF. Eğer bu harfler rakamların arasına yazılmış ise o zaman bu harf hem birimini hemde ondalýk deðere sahip olduðunu gösterir. 8n2 = 8.2 nF gibi.
Bir diðer kodlama türüde .47, .068, .0056 gibi kodlamalardýr. Burada sayıların baþ tarafında bulunan nokta (.) işareti ondalık değer taşır ve gerçekte .47 = 0.47 anlamındadır. Çıkan değer mF’dir. .0056 = 0.0056 mF = 5.6 nF olarak okunur.
Kondansatörlerde de aynen dirençlerde olduðu gibi seri ve paralel baðlantý durumu vardır. Ancak burada hesaplamalar dirençlere göre tam ters olarak yapılır. Yani seri baðlý kondansatörler paralel baðlý dirençleri gibi hesaplanýrken, paralel bağlı kondansatörler seri baðlý dirençler gibi hesaplanýr. Paralel bağlı kondansatörlerde sonuç tüm kondansatörlerin deðerlerinin toplanmasý ile bulunur.

Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir.
Konumuz elektronik olduğu için biz elektronik devreler için gerekli güç kaynağı olan Doğrultucular incelenecektir.
Doğrultucu nedir? AC gerilimi DC gerilime çeviren güç kaynaklarıdır.
Elektronikte kullanılan doğrultucuların yararlandığı .ac gerilim, şehir şebekesinden alınan 220 Volt ‘luk gerilimdir. Bu gerilim Şekil 1.5 ‘de görüldüğü gibi sinüzoidal olarak değişir.
İyi bir doğrultucudan beklenen, AC geriliminden, hiç dalgalanması olmayan ve istenilen değerde bir DC gerilim oluşturmaktır.
Buradaki “+” ve “-” değerlendirilmesi kaynağın toprağa bağlanan ucu ile yapılmaktadır. Kaynağın (-) ucu toprağa (şaseye) bağlanırsa,besleme gerilimi (+) pozitif olarak kullanılır. Veya bunun tersi olur. Genellikle “-” negatif uç toprağa bağlanır.
Doğrultucuların Yapısı
Komple bir doğrultucu Şekil 1.5 ‘de gösterildiği gibi şu dört ana bölümden oluşmaktadır:
Transformatör: 220V ihtiyaç duyulan AC gerilime dönüştürülmesini sağlar.
Doğrultma Devresi: AC gerilimi DC gerilime çeviren devredir. Bu DC gerilim, sinüzoidal değişimin tek yönlü halidir. Yani dalgalıdır.
Filtre Devresi: Dalgalanması mümkün olduğunca az DC gerilim oluşumunu sağlar.
Regülatör Devresi: Tam doğrultulmuş DC gerilim oluşumunu sağlar.

UPS’ler, bilgisayar sisteminizi besleyen akımın voltajdaki düşme ya da bir elektrik kesintisi sonucu azalması ya da tükenmesi halinde sisteme yedek güç sağlarlar. Bunun yanı sıra, elektrik akımında kısa süreli ve hafif ya da uzun süreli ve yüksek artışlar şeklinde gözlenen dalgalanmalar sırasında yine UPS’ler devreye girer. UPS’ler bir anlamda, bir elektrik kesintisi durumunda sistemin normal bir şekilde çalışmaya devam etmesini sağlayarak size, üzerinde çalışmakta olduğunuz işi kaydetmeniz ve sisteminizi sağlıklı bir biçimde kapatmanız için ihtiyaç duyduğunuz zamanı verirler. Bazı UPS’ler bünyelerindeki güç kaynaklarını bir PC’ye “her zaman” enerji sağlamak için kullanırken bazıları da bu güç kaynaklarını “sadece voltaj düzensizlikleri tespit edildiğinde” devreye sokar (yani UPS, eğer bir anormallik ya da düzensizlik göremiyorsa, normal güç kaynağından [meselâ evinizdeki ya da ofisinizdeki elektrik hattı] elde edilen akıma hiç müdahale etmez ve bu akımın direkt olarak sisteminize ulaşmasına izin verir).

İdeal şartlarda, sisteminiz dahilindeki fiziksel bağlantılar üzerinde dolaşan elektrik akımı, zamanın bir fonksiyonu olarak pürüzsüz bir sinüs dalgası şeklinde davranmalıdır. UPS’lerle yapılan “güç ya da enerji düzenlemeleri” sayesinde akımın zamanın bir fonksiyonu olarak sabitliği temin edilebilir. Bu şekilde, değerli sisteminizi çeşitli dış etkenlerin yol açtığı voltaj anormalliklerinden etkin bir şekilde korumanız mümkündür.2 Voltaj düzensizlikleri nelerdir? Bir UPS bu anormallikler karşısında neler yapabilir?Voltaj düzensizlikleri çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilir. Potansiyel farkının (yani voltajın) olması gereken normal seviyeden daha aşağıda bir noktada bulunması halinde “voltaj düşüklüğü” söz konusudur. Voltajdaki düşmeler, elektrik akımıyla beslenen komponentleri daha faal ve daha sıkı çalışmaya zorlar; bu da elektriksel ekipmanın yalnızca toplam verimini düşürmekle kalmaz aynı zamanda ömrünü de kısaltır.

Bir diğer voltaj düzensizliği de “elektrik kesintileri” sonucu ortaya çıkar. Bu durumda sisteminizi besleyen elektrik akımı bütünüyle kaybolur ve sisteminiz aniden kapanıverir, elbette ki bu şekilde bir kapanma sisteminiz için hiç de sağlıklı bir uykuya dalma değildir. (Kafasına silah kabzasıyla vurulan bir adamın bayılmasına benziyor değil mi?) Bir UPS voltajdaki düşmeyi ya da elektrik kesintisini algılar ve sahip olduğu enerji kaynağını, sisteme giden elektrik akımını tekrar normal düzeyine getirmek için devreye sokar.Potansiyel farkının olması gereken normal seviyeden biraz daha yukarıda bir noktada bulunması halinde “voltaj yüksekliği” söz konusudur. Fazla güç tüketimi olan elektrikli bir cihazın çalışmasına son verildiği zamanlarda, böyle bir yüksek voltaj durumuna rastlamak pekâlâ mümkündür. “Bana daha fazla elektrik verin, daha fazla cereyan istiyorum” diye bağırarak deli gibi çalışan bir elektrikli cihazı kapattığınızda, elektrik hattı çok kısa bir süre de olsa o andaki durumunu muhafaza edecek (yani kısa bir süre daha yüksek voltaj sağlayacak) ve bu da kısa süreli bir yüksek voltaj durumuna sebep olacaktır. Voltaj anormalliklerinden bir başkası da, en son anlattığımız voltaj yükselmesi olayının daha şiddetli ve daha ciddi boyutlarda kendini göstermesidir.

Aşırı bir voltaj yüksekliği tabiri caizse donanımınızı kızartabilir. Modern UPS’lerin yüksek voltajı bilgisayar sisteminizden uzak tutan gelişmiş özellikleri, aynı zamanda aşırı yüksek voltajlara karşı da sisteminizin önünde bir savunma kalkanı rolünü üstlenebilir.“Elektromanyetik karışıklık” da voltaj düzensizliklerinin kaynakları arasında sayabileceğimiz bir etkendir. Elektromanyetik karışıklığın doğurduğu gelişigüzel ve düzensiz elektrik akımları sisteminizdeki program ve veri dosyalarına zarar verebilir. UPS’ler, elektromanyetik karışıklık neticesinde akımda gözlenebilecek iniş ve çıkışları dengeleyebilirler.3 Voltajda görülen düzensizliklerin sebepleri nelerdir?Elektrik akımının normal seyrinden sapmalar göstermesine sebep olabilen çeşitli dış etkenler mevcuttur. Örneğin voltajdaki azalmalar ve küçük çaplı artışlar genellikle, aynı elektrik tesisatını paylaşan diğer elektrikli aletlerin (özellikle de fotokopi makineleri ya da air condition cihazları gibi büyük cihazların) açılması ya da kapatılması sonucunda meydana gelir. Yakınlardaki bir telefon ya da elektrik hattına yıldırım düşmesi ya da bir elektrik kesintisinin hemen akabinde elektrik enerjisinin tekrar tazelenmesi (yüklenmesi) gibi bir olayın neticesinde ise çok daha şiddetli voltaj artışları gözlenebilir.4 Load nedir?Load (“lod” şeklinde telaffuz edilir; esas olarak “yük” demektir), şu anda işlemekte olduğumuz konunun sınırları dahilinde, “UPS ile güvence altına almayı düşündüğünüz tüm cihazlar” (yani sonuçta UPS’in taşımak zorunda olduğu yük) anlamına gelmektedir (PC’niz, harici depolama üniteleri, monitörler vs. gibi). Load miktarını ve dolayısıyla ihtiyaç duyacağınız UPS’in ebadını düşürmek için sisteminizdeki bazı komponentleri UPS’in koruyucu şemsiyesinin dışında bırakmanız gerekebilir. (Hoparlörlerden başlamanızı öneriyoruz.)5 UPS’in içindeki enerji üniteleri DC gücü veriyor. Peki ama PC’ler AC gücü ile çalışmıyor mu?Evet, bilgisayarlarımız AC ile çalışmaktadır. Bu yüzden, UPS’in içindeki bir akünün verdiği DC’nin bize pek bir faydası olmayacaktır. UPS’ler, DC gücünü bilgisayar sisteminizin gerektirdiği AC gücüne çevirmek için bir elektronik dönüştürücü kullanırlar. Ne var ki bu dönüşüm sürecinde bir miktar enerji kaybının olması kaçınılmazdır.6 Sadece bir tür UPS mi vardır?Hayır. UPS’lerin temel olarak üç ayrı çeşidi bulunur: Standby (ya da diğer adıyla offline), line interactive ve online. Her biri, işleyiş tarzı ve fiyatı bakımından diğerlerinden farklıdır.Standby UPS’ler, temel yüksek voltaj korumasının haricinde bir ayarlama ya da düzenleme yapmadan, elektrik prizinin takılı olduğu duvardan çıkan elektrik akımının direkt olarak load’a (PC’niz ve çevre birimleri) ulaşmasına izin veren pasif sistemlerdir. Standby UPS’lerde bulunan elektronik dönüştürücünün devreye girmesi ve bilgisayar sisteminize ihtiyaç duyduğu AC gücünü sağlamaya başlaması için elektrik hattında bir güç kesintisi meydana gelmelidir. Elektrikler kesilmediği sürece bu elektronik dönüştürücü burnunu herhangi bir şeye sokmaz. Elektrikler varolduğu sürece aktif duruma geçmediği için kendisine “offline” dönüştürücü de denmektedir. Standby UPS’lerden aynı zamanda offline UPS’ler olarak söz edilmesinin sebebi de budur. Elektrik hattındaki güç kesintisi sona erdiğinde, elektronik dönüştürücü aktif konumundan tekrar offline pozisyonuna geçer ve bunun üzerine UPS duvardan gelen elektrik akımının tekrar direkt olarak load’a ulaşmaya başlamasına izin verir. Standby UPS’ler genellikle diğer iki UPS türünden daha ucuzdur.Line interactive UPS’lerin güç temin etme ve düzenleme yetenekleri standby UPS’lerin sahip olduğu özelliklerden daha gelişmiştir. Burada, elektronik dönüştürücü duvardan çıkan AC güç hattı ile sürekli bir etkileşim halindedir. Bu sayede dönüştürücü, kötü bir sürpriz henüz load’a ulaşmaya fırsat bulamadan güçteki problemden haberdar olabilir. Neticede, dönüştürücünün “sistemin o andaki ana güç kaynağı” olarak devreye girmesi çok daha hızlı gerçekleşir. Bunun bir diğer anlamı da transfer zamanının kısalmasıdır. Line interactive UPS’ler, voltajdaki iniş çıkışların sonucunda akımda meydana gelen dengesizliklerin load’a zarar vermesini engellemek amacıyla sisteme giden akımı düşürebilir veya yükseltebilirler. Line interactive UPS’ler ekipmanınız için daha güvenilir bir koruma sağlarlar. Ayrıca pil ömürleri de daha uzundur.Online UPS’lere gelince, bu tür UPS’lerin dönüştürücüleri “her zaman” aktiftir. Sistemin (yani load’un) ihtiyaç duyduğu elektrik akımı, UPS’in –duvardaki elektrik hattından gelen akımla sürekli beslenen– pillerinden sağlanır. Bu elektrik tedariki sırasında akım önce AC’den DC’ye ve sonra da DC’den tekrar AC’ye çevrilmek zorundadır. Buna “ikili dönüşüm” süreci denir. Bir elektrik kesintisi ya da güç arızası halinde, online bir UPS “sıfır transfer zamanı”na ulaşabilme yeteneğine sahiptir (çünkü sistemin enerjisi daima UPS pilinden sağlanmaktadır). Online UPS’ler, korumakla yükümlü oldukları sistemin hizmetine ani varyasyonlardan uzak ve daha kararlı bir elektrik akımı sunarlar. Ayrıca, şirketinizin kritik operasyonlarını yürütmekle görevli olan donanımın (daha doğrusu donanım ve yazılım sisteminin) ihtiyacı olan en gelişmiş güç düzenlemeleri de online UPS’ler tarafından yapılmaktadır. Ne var ki online UPS’lerin de –finansal önem arz eden– bazı dezavantajları yok değildir. UPS pilinin sürekli kullanım halinde olması, pilin ömrünü büyük ölçüde kısaltır. Bunun yanı sıra, online UPS’ler tarafından kullanılan ikili dönüşüm süreci de daha verimsiz enerji kullanımı ve daha kabarık elektrik faturaları gibi iki olumsuz ve ciddi sonuç doğurmaktadır.7 Bu UPS çeşitlerinden hangisi bana göre?Burada saydığımız tüm UPS çeşitleri ekipmanınızı elektrik kesintilerinden ya da voltaj dalgalanmalarından koruyabilir. PC’lerdeki modern güç üniteleri, bir elektrik kesintisi sırasında 28 milisaniyeye kadar destek verebilmektedir. Bu süre, pek çok UPS’in transfer süresinden daha uzundur. Sisteminizi elektriksel saçmalıklardan koruyacak ucuz bir çözüm peşindeyseniz standby (offline) UPS’ler işinizi görecektir. Ancak, daha gelişmiş bir voltaj regülasyonu arıyorsanız line interactive ya da online UPS alternatiflerini düşünmelisiniz. Meselâ bir standby UPS’i ele alın. Bir elektrik kesintisi halinde bu cihaz size, sisteminizi düzgün bir biçimde kapatabilmek için ihtiyaç duyduğunuz birkaç dakikalık zamanı kazandıracaktır. Eğer tek kaygınız böyle bir durum sonucu zarar görmekse standby UPS’ler size uyar. Ama diyelim ki üzerinde her an bir sürü işlemin gerçekleştiği ve gigabyte’larca verinin sürekli oradan oraya taşındığı bir network’ünüz var. Böyle bir durumda ise –network’ü kötü sürprizlerin neticelerinden korumak için– sizin ihtiyacınız olan şey daha düşük transfer süresine sahip olan güç kaynaklarıdır. Line interactive veya online UPS’leri bu noktada alışveriş listenize ekleyebilirsiniz. Line interactive UPS’lerin daha düşük sahip olma maliyetleri onları daha popüler ve cazip kılmaktadır.8 Bir UPS’i bilgisayarıma bağlayabilmem için neler gerekiyor?İhtiyacınız olan tek şey bilgisayarınız üzerinde boş bir seri port. UPS’in içindeki bir mikro işlemci bilgisayarınıza giden güç seviyelerini izlemek amacıyla bu seri bağlantıyı kullanır. Bu işlemci, voltaj düzeylerinde sapmalar gözlediği anda UPS’e artık dizginleri ele alma zamanının geldiği yönünde talimatlar verir. Seri bağlantı aynı zamanda, bilgisayar ekranında bir uyarı mesajının gösterilmesi ya da sağlıklı bir kapanış sürecinin yürütülmesi gibi işlemleri başlatacak olan komutların UPS’ten PC’nize gönderilmesi için de kullanılır.9 Acaba bir UPS’e ihtiyacım var mı?UPS’ler network server’ların vazgeçilmez bileşenlerindendir. Ancak bu ifadeden, “network’e bağlı olan iş istasyonlarının ya da bağımsız masaüstü PC’lerin UPS’e ihtiyaç duymayacağı” sonucunu çıkarmak fazla doğru olmaz. Ortalama bir masaüstü sisteminin bile gigabyte’larca sabit disk kapasitesine sahip olduğu günümüz bilgisayar dünyasında, –network’e bağlı olsun ya da olmasın– her PC’nin büyük miktarlarda hayati bilgiler saklama potansiyeli mevcuttur.Elinizdeki her alt sistem için ayrı bir UPS satın almak bütçenizi zorlayabilir, ama hemen kaygılanmayın. Bugün iyi bir PC’nin kendi güç kaynağı, küçük çaplı voltaj düzensizlikleri ile başa çıkabilir ve hafif dalgalanmaların sisteme zarar vermesini bir noktaya kadar engelleyebilir. Böyle bir durumda voltaj dalgalanmalarının önüne geçebilecek basit bir cihaz size yeterli olabilir. Ayrıca, birçok uygulama otomatik kaydetme özelliğine sahiptir. Otomatik kaydetme özellikleri sayesinde, anormal bir kapanışın sonrasında sisteminizi açtığınızda verilerinizin hiç değilse bir bölümünü kurtarma şansınız olabilmektedir.Bir UPS’e gerçekten ihtiyacınız olup olmadığı meselesinde karşımıza çıkan anahtar faktörlerden biri de yerel elektrik tesisatınızın durumudur. Eğer kullanmakta olduğunuz elektrik tesisatı yetkili merciler tarafından belirlenmiş tariflere ya da şartnamelere uymuyorsa, PC’nizi ve ilgili ekipmanınızı voltaj dalgalanmalarının zararlı etkilerinden korumak için bir UPS edinmek zorunda kalabilirsiniz.10 Sanırım bana bir UPS lâzım, peki başka neler bilmem gerekiyor?Bir UPS satın alırken, bilinçli bir alışveriş yapmak ve doğru cihazı seçtiğinizden emin olmak için göz önünde bulundurmanız gereken birkaç nokta vardır. Her şeyden önce, –elinizdeki load’u (sistemi) destekleyip desteklemediğinin farkında olmak amacıyla– satın alacağınız UPS’in güç değerini (power rating) kontrol etmelisiniz. Ayrıca, UPS’in küçük ve büyük çaplı voltaj artışlarını bertaraf edebilme yeteneğine de dikkat etmeniz gerekir. Hafif voltaj artışlarının ve çok daha ciddi voltaj dalgalanmalarının sisteme zarar vermesini önleyen bu özelliğe “disturbance attenuation” adı verilir (bu terimin Türkçe karşılığı olarak “elektromanyetik karışıklığın zayıflatılması” ifadesi kullanılabilir). Hesaba katmanız gereken diğer faktörler ise kısaca şunlardır: Pil özellikleri, destek süresi (runtime), cihaz ile birlikte gelen yazılımlar, uyarı yöntemleri, transfer süresi ve voltaj regülasyonu.11 Güç değeri nedir ve bu şeyi nasıl hesaplarım?UPS’lerin volt-amper (VA) cinsinden ifade edilen bir güç değerleri vardır. VA değeri, UPS’in verebileceği maksimum {Volt * Amper} miktarını gösteren bir sayıdır. Satın alacağınız UPS cihazının sahip olması gereken VA değeri, tamamen bu cihaz ile desteklemeyi (yani koruma altına almayı) planladığınız load’a (yüke veya sisteme de diyebilirsiniz) bağlıdır. İhtiyacınız olan güç (VA) değerini tespit etmek için –her ne kadar son kullanıcı için çok pratik veya kesin olmasalar da– çeşitli yöntemler kullanabilirsiniz. Meselâ, sisteminizin çektiği akım miktarını saptamak üzere duvardaki elektrik çıkışına takılan elektronik bir cihazla bilimsel ölçümler yapılabilir ve çok hassas değerler elde edilebilir. Sonra sizi ilgilendiren VA değerini hesaplamak için buradan elde ettiğiniz sonuçları kullanabilirsiniz. Bu yönteme daha pratik (ama aynı zamanda kesinlikten çok daha uzak) bir alternatif olarak, bilgisayar ekipmanınızın arkasındaki isim etiketlerinde yazan güç değerlerinin toplanması metodu ileri sürülebilir. Böyle bir toplam size kesin değerler vermekten uzaktır ancak yine de “en kötü durumda” sahip olmanız gereken VA değeri hakkında bir fikir vermesi açısından önemlidir. “En kötü durum” diyoruz, çünkü bu etiketlerde gördüğünüz değerler genellikle gerçekte gözlenen değerlerden daha yüksektir. Böyle olması, üreticinin “nolur nolmaz” düşüncesiyle hareket etmesinin ve her kötü ihtimali değerlendirerek üretim yapmasının bir sonucudur. Bu yöntemi kullanarak sisteminizin yaklaşık VA değerini hesaplamak için “Sizinki Kaç VA?” adlı kutuyu inceleyebilirsiniz.12 Aldığım UPS’in voltajdaki hafif yükselmeler veya aşırı voltaj artışları karşısında sistemimi koruyabileceğini nasıl anlayacağım?UPS’in bu tür dalgalanmaları sistemden uzak tutabilme becerisine “disturbance attenuation” adı verildiğini daha önce söylemiştik. Disturbance attenuation, desibel (dB) cinsinden ölçülen bir büyüklüktür. UPS’lerin pek çoğu en az 20 dB’lik bir disturbance attenuation’a sahiptir, bu değer çok daha yüksek olabilir. Desibel değeri ne kadar büyükse UPS’in sağladığı koruma o kadar güvenli olur.13 İhtiyacım olan destek süresi (runtime) ne kadar?Destek süresi, bir güç problemi halinde UPS pilinin bilgisayarınıza enerji sağlayabileceği toplam süresidir. Bir UPS’in maliyeti, destek süresi ile doğru orantılı olarak artar.Tam yükle çalışan ortalama bir masaüstü sistemi için 5 ilâ 15 dakikalık bir destek süresi yeterlidir. Burada altını çizmek istediğimiz bir husus var: Bir UPS’in destek süresi hakkında bilgi edinirken, konuştuğunuz şeyin tam yük (full load) için verilen destek süresi olduğundan emin olun. Bazı UPS’lerin destek süreleri yarı yük (half load) baz alınarak verilmektedir. 600 VA’lık bir UPS’in 15 dakikalık bir half load iddiasında olması, bu UPS’in 300 VA’lık bir yükü 15 dakika süreyle destekleyebileceği anlamını taşır. O zaman, bu UPS’in full load destek süresi 6 ilâ 7 dakika arasında bir yerde olacaktır. Destek süresini artırmak amacıyla harici piller ilave edebileceğiniz UPS cihazları da mevcuttur.14 Regülasyon nedir?Voltaj miktarlarının, sistemin zarar görmesini engelleyecek şekilde düzenlenmesi işlemine regülasyon (regulation) adı verilir. Regülasyon ile voltaj düzeyi minimumda veya daha yukarıda ya da maksimumda veya daha aşağıda tutulabilir, böylece bilgisayar ekipmanınızın ömrünün uzatılması mümkündür. Regülasyon aynı zamanda pilin kullanıldığı durumların sayısını azaltarak pil ömrünün de daha uzun olmasını sağlar.Bilgisayar sisteminiz, sürekli olarak 220 V’lik bir potansiyel ile beslenmek zorundadır. UPS’in elektronik dönüştürücüsü, elektrik akımının mümkün olduğu ölçüde, bu voltaj seviyesinde olması gereken düzeyde kalmasını garanti eder. Bunun için voltajda düşüşler olduğu zaman UPS pilinin ekstra güç vermesini sağlarken voltaj artışları esnasında da sisteme giden gücü kısar. Line interactive UPS’ler ile online UPS’ler, standby (offline) UPS’ler ile karşılaştırıldığında daha gelişmiş regülasyon özelliklerine sahiptirler.15 Transfer süresi nedir?Transfer süresi, bir voltaj düşmesi ya da elektrik kesintisi halinde, problemin oluştuğu andan UPS’in pil gücünü kullanmaya başlamasına kadar geçen zamandır. Transfer süresi ne kadar düşükse o kadar iyidir. Standby ve line interactive UPS’lerde transfer süreleri 2 ms ile 20 ms arasında değişir. Online UPS’ler ise sıfır transfer süresine sahip olmak için özel olarak dizayn edilmişlerdir.16 Peki UPS yazılımları hakkında neler bilmeliyim?Pek çok üretici, satışa sunduğu UPS paketlerine UPS aktivitesini izleyen güç yönetim yazılımları da dahil etmektedir. Bir UPS yazılımı, güç kaybı gözlendiği anda sizi uyarır ve böylece size çalışmanızı kaydetmeniz ve sisteminizi düzgün bir biçimde kapatabilmeniz için gereken zamanı vermiş olur. Daha gelişmiş güç yönetim yazılımları ise, pilden sağlanan güç tükenmek üzere olduğunda çalışmanızı otomatik olarak kaydeder ve sisteminizi kapatır, ardından enerji tekrar sağlandığında sisteminizi yeniden açar. Yazılımların sahip olduğu diğer özellikler arasında log dosyalarının tutulması, UPS statüsünü gösteren grafik arabirimler ve programlanabilen kapanışlar sayılabilir.UPS yazılımları tarafından çok çeşitli işletim sistemleri desteklenebilir; yazılımın sizin kullanmakta olduğunuz işletim sisteminde de düzgün bir şekilde çalışacağından emin olmalısınız. UPS üreticisinin verdiği yazılımların haricinde diğer şirketlerin (üçüncü partiler) sunduğu yazılımlar da mevcuttur.17 UPS pilinde nelere dikkat etmeliyim?Pil, bir UPS’in en önemli bileşenidir. Tüm UPS’lerde kapalı hücreler halinde kurşun-asit pilleri bulunur. UPS satın alırken, kullanıcı tarafından değiştirilebilen piller kullanan UPS cihazlarını tercih edebilirsiniz, böylece uzman olmayan birisi dahi UPS pilini hızlı ve kolay bir şekilde değiştirebilir.Koruma altındaki sistemin hiçbir zaman ve hiçbir şart altında kapatılmaması gerekiyorsa hot-swappable pillere ihtiyacınız olacaktır. Bu tür pilleri UPS açıkken değiştirmeniz mümkündür. Online UPS’ler, özel dizaynlarından dolayı hot-swappable pilleri desteklemezler.Sizinki Kaç VA?

Bir UPS’in güç (VA) değeri, bir UPS satın alırken göz önünde bulundurmanız gereken en önemli noktalardan biridir. Eğer UPS’in VA değeri çok düşükse, cihaz bilgisayar ekipmanınızı yeterince koruyamayabilir. Eğer bu değer çok yüksekse paranızın bir bölümünü sokağa atıyor olabilirsiniz. Burada, bilgisayar sisteminizin voltajdaki düşmeler, elektrik kesintileri, voltajdaki yükselmeler ve aşırı voltaj artışları karşısında güvende olması için ihtiyaç duyduğunuz UPS kapasitesini yaklaşık olarak belirlemenize yardımcı olacak hızlı ve kolay bir yöntem bulacaksınız.UPS’in korumakla yükümlü olacağı sistem bileşenlerinin bir listesini çıkarın (işlemci, monitör vs).Parçaların etiketlerine bakarak orada yazan voltaj (V, volt) ve akım (A, amper) değerlerini not edin.Bileşenlerin VA değerlerini belirlemek için bu voltaj ve akım değerlerini çarpın.Şimdi, her bir bileşen için ayrı ayrı elde etmiş olduğunuz VA değerlerini toplayın.Bu toplamı 1.025 ile çarpın. 1.025 katsayısı “büyüme faktörü”dür ve sisteminize yeni bileşenler ekleme olasılığına karşı hesaplamaya dahil edilmiştir. Burada 1.025 olarak verdiğimiz büyüme faktörünü –sisteminizin büyüme eğilimine ya da çevre birimi satın alma planlarınıza uygun olacak şekilde– azaltabilir veya artırabilirsiniz.Şu anda elde etmiş olduğunuz netice, bir UPS satın alırken aramanız gereken minimum VA değeri olmalıdır.UPS SeçenekleriUPS’ler pek çok farklı ebat ve şekillerde olabilirler. Ancak esas olarak üç tip UPS vardır: Standby (offline), line interactive ve online. Bütçenize ve sisteminizin ihtiyaçlarına uyacak doğru UPS’i seçmeden önce yapmanız gereken şey, bu farklı UPS türlerinin avantaj ve dezavantajlarını öğrenmek olacaktır. En popüler UPS’ler line interactive UPS’lerdir. Bu tür UPS’ler uygun fiyatlarla yeterli güç koruma ve düzenlemesi sağlarlar.

Neredeyse her yerde 365 gün 24 saat çalisabilirler. Tipide, yogun siste, hatta okyanusun ortasinda referans noktaniz olmadigi zaman bile çalisirlar.

Sadece, uydu sinyallerini engelleyebilecek nesnelerin, yogun agaçlarin gökyüzünü kapladigi ya da binalarin sik oldugu yerlerde performansi düsebilir. GPS alicilari bir sonraki duraginizin neresi olacagini, oraya ne kadar uzakta oldugunuzu ve hangi yönden oraya ulasabileceginizi bulmaniza yardimci olurlar. Hatta nasil gidilecegini unuttugunuz gizli balik yatagina veya geçen kis rastladiginiz kaplicaya yönlendirebilecek bilgileri kendiniz için kaydedebilirsiniz ve bunlari istediginiz zaman yeniden bulabilirsiniz.

GPS ler bu özelliklerinden dolayi dagcilik,yamaç parasütü, trekking gibi doga sporlari tutkunlari arasinda populeritesini arttirmistir ve genis bir kullanici kitlesine ulasmistir. GPS, Global Positioning System. (Global Yer Belirleme Sistemi) Düzenli olarak kodlanmis bilgi yollayan bir uydu agidir ve uydularla aramizdaki mesafeyi ölçerek dünya üzerindeki kesin yerimizi tespit etmeyi mümkün kilar. Bu sistem, ABD savunma bölümüne ait, yörüngede sürekli olarak dönen 24 uydudan olusur. Bu uydular çok düsük güçlü radyo sinyalleri yayarlar. Yeryüzündeki GPS alicisi, bu sinyalleri alir. Böylece konum belirlenmesi mümkün olur. Bu olaganüstü sistemi kurmak Amerika’ya ucuza mal olmamistir. Sistemin kurulum degeri yaklasik olarak 12 milyar ABD Dolaridir. Devam eden bakim masraflari sistemin degerini arttirmaktadir. Bu sistemin ilk kurulus hedefi tamamen askeri amaçlar içindi. GPS alicilari yön bulmakta, askeri çikartmalarda ve roket atislarinda kullanilmak üzere tasarlanmistir. Ancak, 1980’lerde GPS sistemi sivil kullanima da açilmistir. Kullanim Alanlari GPS’ in karada, havada ve denizde bir çok kullanim alani vardir. Basit bir anlatimla, GPS size bulundugunuz yerleri isaretleme ve belirlediginiz noktaya geri dönme imkani saglar. GPS, kapali alanlar ve su alti gibi sinyallerin alinmasinin güçlestigi yerler disinda dünya üzerinde her yerde çalisir. GPS Sistemi NAVSTAR sistemi, uzay bölümü (uydular), kontrol bölümü (yer istasyonlari) ve kullanici bölümünden (GPS alicisi) olusur. Uzay Bölümü Uzay bölümü, en az 24 uydudan (21 aktif uydu ve 3 yedek) olusur ve sistemin merkezidir. Uydular, “Yüksek Yörünge” adi verilen ve dünya yüzeyinin 20.000 km üzerindeki yörüngede bulunurlar. Bu kadar fazla yükseklikte bulunan uydular oldukça genis bir görüs alanina sahiptirler ve dünya üzerindeki bir GPS alicisinin her zaman en az 4 adet uyduyu görebilecegi sekilde yerlestirilmislerdir. Uydular saatte 7.000 mil hizla hareket ederler ve 12 saatte, dünya çevresinde bir tur atarlar. Günes enerjisi ile çalisirlar ve en az 10 yil kullanilmak üzere tasarlanmislardir. Ayrica günes enerjisi kesintilerine karsi (günes tutulmasi vs.) yedek bataryalari ve yörünge düzeltmeleri için de küçük atesleyici roketleri vardir. GPS projesi ilk uydunun 1978’de ateslenmesiyle baslamistir. 24 uyduluk ag 1994’de tamamlanmistir. Projenin devamliligi ve gelistirilmesi ile ilgili bütçe ABD Savunma Bölümüne aittir. Uydularin her biri, iki degisik frekansta ve düsük güçlü radyo sinyalleri yayinlamaktadir. (L1, L2) Sivil GPS alicilari L1 frekansini (UHF bandinda 1575,42 Mhz), ABD Savunma bölümü alicilari L2 (1227,60 Mhz) frekansini dinlemektedirler. Bu sinyal “Görüs Hattinda – Line of Sight” ilerler. Yani bulutlardan, camdan ve plastikten geçebilir ancak duvar ve dag gibi kati cisimlerden geçemez. Daha rahat anlasilmasi için, bildigimiz radyo istasyonu sinyalleri ile L1 frekansini kiyaslamak istersek; FM radyo istasyonlari 88 ile 108 Mhz arasinda yayin yaparlar, L1 ise 1575,42 Mhz’ i kullanir. Ayrica GPS’ in uydu sinyalleri çok düsük güçtedirler. FM radyo sinyalleri 100.000 watt gücünde iken L1 sinyali 20-50 watt arasindadir. Iste bu yüzden GPS uydularindan temiz sinyal alabilmek için açik bir görüs alani gereklidir. Her uydu yerdeki alicinin sinyalleri tanimlamasini saglayan iki adet özel “pseudo-random” (sifrelenmis kod) kodu yayinlar. Bunlar Korumali (Protected – P code) kod ve Coarse/Acquisition (C/A code) kodudur. P kodu karistirilarak sivil izinsiz kullanimi engellenir, bu olaya “Anti-Spoofing” adi verilir. P koduna verilen baska bir isimde “P (Y)” yada sadece “Y” kodudur. Bu sinyallerin ana amaci yerdeki alicinin, sinyalin gelis süresini ölçerek, uyduya olan mesafesini hesaplamayi mümkün kilmasidir. Uyduya olan mesafe, sinyalin gelis süresi ile hizinin çarpimina esittir. Sinyallerin kabul edilen hizi isik hizidir. Gelen bu sinyal, uydunun yörünge bilgileri ve saat bilgisi, genel sistem durum bilgisi ve ionosferik gecikme bilgisini içerir. Uydu sinyalleri çok güvenilir atom saatleri kullanilarak zamanlanir. Kontrol Bölümü Adindan anlasilacagi gibi, Kontrol Bölümü, GPS uydularini sürekli izleyerek, dogru yörünge ve zaman bilgilerini saglar. Dünya üzerinde 5 adet kontrol istasyonu bulunmaktadir. Bunlardan dördü insansiz, biri insanli ana kontrol merkezidir. Insansiz kontrol merkezleri, topladiklari bilgileri ana merkeze yollarlar. Ana merkezde bu bilgiler degerlendirilerek gerekli düzeltmeler uydulara bildirilir. Kullanici Bölümü Kullanici bölümü yerdeki alicilardir. Daha önce bahsedildigi gibi çesitli amaçlarla GPS kullanarak yerini belirlemek isteyen herhangi bir kisi, sistemin kullanici bölümüne dahil olur. GPS’ in Çalisma Prensibi Uydularin Konumunun Önemi GPS alicisi yerini belirlemek için, öncelikle uydularin kesin yerini bilmelidir ve onlara ne kadar uzaklikta oldugunu bulmalidir. Simdi GPS’ in uydularin yerini nasil ögrendigini inceleyecek olursak; Alici uydudan iki çesit bilgi alir. Bunlardan birisi, uydularin konumlarini bildiren “almanac data – almanak bilgisi “ dir. Almanak bilgisi sürekli olarak yollanir ve GPS’ in hafizasinda saklanir. Bu sayede GPS her uydunun yörüngesini bilir ve olmasi gereken konumu hesaplar. Uydular konum degistirdikçe almanak bilgisi yenilenir. Uydu yörüngelerinde ufak sapmalar meydana gelebilir. Bu sapmalarin hesaplanmasi için kontrol bölümü uydularin yörünge bilgilerini sürekli olarak izler. Elde edilen bu hata verileri Ana kontrol merkezine ulastirilir ve düzeltilerek buradan uydulara geri gönderilir. Bu düzeltilmis kesin konum bilgilerine Ephemeris Data – Geçici Bilgi adi verilir. Bu bilgiler güncelligini 4 ila 6 saat arasinda korur. Ephemeris bilgisi daha sonra kodlanarak GPS alicisina gönderilir. Almanak ve Ephemeris bilgilerini alan GPS alicisi, uydularin kesin konumlarini sürekli olarak belirler. -Zamanlamanin Önemi GPS alicisinin uydularin kesin konumlarini bilmesinin yani sira uydulara olan uzakligini da bilmesi gerekir. Bu sayede, dünya üzerindeki yerini hesaplayabilir. Bunun için basit bir formül kullanilir. Uyduya olana uzaklik; gönderilen sinyalin gelis süresiyle, hizinin çarpimina esittir. (Gelis Süresi x Hiz = Mesafe) Uzakligi belirlemek için kullanilan bu formülde, hizi zaten bilmekteyiz. Radyo dalgasinin hizi, atmosferdeki ufak etkiler sayilmazsa, Isik Hizina esittir. (c = 300.000 km/sn) Bundan sonra, formülün zaman kisminin hesaplanmasi gerekir. Çözüm uydulardan gelen kodlanmis sinyallerin içinde saklidir. Gönderilen koda “Pseudo-Random Kod” adi verilir. Böyle adlandirilmasinin sebebi, çok düzensiz bir sinyal olmasidir. GPS alicisi da ayni kodu üreterek, uydudan gelen kodla eslestirmeye çalisir. Bu iki kodu karsilastirarak aradaki gecikmeyi tespit eder, bu gecikme miktari ile isik hizinin çarpimi mesafeyi verir. Yaklasik olarak bir uydudan sinyalin dünyaya ulasma süresi 0,06 saniyedir. Saniyenin binde birinde olusacak bir hata, mesafe ölçümünde 300 km’ lik bir kaymaya sebep olacaktir. GPS alicisinin saati, uydudaki saatler kadar hassas degildir. Aliciya bir Atom Saati koymak ise çok pahali ve çok hantal olurdu. Bu yüzden, uyduya olan mesafe ölçümü, “Pseudo Range” olarak adlandirilir. Bu bilgiyi kullanarak pozisyon belirlemek için, 4 uydu kullanilarak saat hatasini minimuma indirinceye kadar ölçüm yapilir. -Geometrik Hesap Simdi uydularin yerlerini ve uydulara olan uzaklilari biliyoruz. Diyelim ki, birinci uyduya olan uzaklik 20.000 km; bizim yerimiz, merkezi uydu olan ve 20.000 km çapindaki kürenin yüzeyi üzerindeki her hangi bir nokta olabilir. Ikinci bir uyduya da 21000 km uzaklikta olalim. Bu durumda, ikinci küre birinci küre ile kesiserek ara kesitte bir çember olusturur. Eger buna 22.000 km uzaklikta üçüncü bir uydu eklersek, üç kürenin ortak kesim noktasi olan 2 nokta elde ederiz. Iki olasi pozisyon belirlenmesine ragmen bu iki nokta arasinda büyük koordinat farklari mevcuttur. Bu iki noktadan hangisinin gerçek pozisyon oldugunu bulmak için, GPS alicisina yaklasik yükseklik verisinin girilmesi gerekir. Bu sekilde GPS geriye kalan iki-boyut içinde kesin pozisyonu belirleyebilir. Fakat üç-boyutta yer belirlenmesi için GPS dördüncü bir uydu daha kullanir.

Diyelim ki dördüncü uyduda bizden 19.000 km uzaklikta olsun, bu dördüncü küreyi, önceki kürelerle kesistirirsek, elimizde sadece bir ortak kesim noktasi kalir. Bu da üç-boyutta kesin konumu belirtir. -Almanak Bilgisi GPS sürekli olarak, uydularin konumlari ile ilgili bilgileri depolar. Depolanan bu bilgiye Almanak Bilgisi denir. GPS uzun süre çalistirilmazsa, daha önce toplanmis olan Almanak bilgisi güncelligini yitirir. Buna GPS’ in “sogumasi” (cold) adi verilir. GPS “soguk” iken çalistirilirsa uydudan bilgi toplamasi uzun sürebilir. Uydulardan alinan bilgiler dört ile alti saat güncelligini korur, bu süre içinde GPS tekrar açilir ise bu durumda GPS “sicak” (warm) olarak nitelendirilir ve çalismaya baslamasi çok daha kisa süre alir. GPS’ lerin özellikleri arasinda “Sicak” ve “Soguk” baslatma süreleri yer alir. -GPS Alici Teknolojisi Çogu modern GPS alicilari paralel, çok kanalli çalisma sistemine sahiptir. Daha önceleri yaygin olan tek kanalli GPS alici modelleri çesitli ortamlarda sürekli olarak uydu takip edemiyorlardi. Paralel alicilar ise her biri bir uyduyu izlemek üzere, 5 ile 12 alici devresine sahiptirler. Bunlarin içinden en kuvvetli dört sinyal takip edilir. Paralel alicilar uydulara hizla kilitlenebildikleri gibi, yüksek binalar, sik ormanlar gibi zor ortamlarda da efektif bir sekilde çalisirlar. -GPS Ile Pozisyon Ölçümünde Hata Kaynaklari Sivil GPS alicilari asagidaki çesitli nedenlerden dolayi pozisyon hatalari yapmaya meyillidirler. -Uydu Hatalari Zamanlama GPS için kritik bir faktör oldugu için GPS uydulari atom saatleri ile donatilmislardir. Ancak atom saatleri de mükemmel degildir. Zamanlamada olusan çok ufak hatalar, mesafe ölçümünde küçümsenmeyecek yanilgilara yol açar. Uydularin uzaydaki pozisyonlari ise hesaplamanin baslangiç noktasidir. GPS uydulari yüksek yörüngelere yerlestirilmislerdir ve dünyanin üst atmosferinin bozucu etkilerinden etkilenmezler. Buna karsin tahmin edilen yörüngelerinde ufak kaymalar yapabilirler. Bu da pozisyon hatalarina yok açar. -Atmosfer GPS uydulari zamanlama bilgilerini radyo sinyalleri olarak gönderirler ve bu da ayri bir hata kaynagidir. Çünkü dünya atmosferinde, radyo sinyalleri her zaman tahmin edildigi gibi hareket etmezler. Radyo sinyallerinin atmosfer içinde isik hizinda hareket ettigi ve bu hizin sabit oldugu kabul edilse de, isik hizi sadece vakum ortaminda sabittir. Radyo sinyalleri, içinde bulunduklari ortama göre yavaslama gösterirler.

GPS sinyalleri Iyonosfer’de yüklü parçaciklar ve Trotosferde su buhari tarafindan geciktirilir. Tüm hesaplamalarda isik hizi sabit kabul edildiginden bu gecikmeler uydunun uzakligini ölçmede hatalara yol açar. Iyi alicilar atmosfer içindeki bu tipik yolculukta dogacak hatalari düzeltmek için bir düzeltme faktörü kullanirlar. Ancak atmosfer farkli yerlerde ve zamanlarda degisiklik gösterecegi için teorik bir hata modeli olusturulamaz. -Degisken Rota Hatasi Sonunda dünya yüzeyine ulasan GPS sinyalleri GPS alicisina ulasmadan önce kati cisimler tarafindan yansitilir veya engellenir. Bu hata formuna “Degisken Rota” (Multipath) hatasi denir. Ilk olarak antene gelen sinyal direkt gelirse daha hizli ulasir, sonradan yansiyarak gelen sinyal digerinden daha geç ulasir ve bu sinyaller birbirleriyle karisarak gürültülü sonuç yaratirlar. -Alici Hatasi Yerdeki alicilar da mükemmel degildir. Kendi saatlerinde olusan kaymalarin yani sira iç gürültülerden dolayi da hata yaparlar. -Seçici Kullanilabilirlik (Selective Availability) Yukarida anlatilan dogal hatalardan daha kötüsü, ABD Savunma Bölümü tarafindan yapilan “Kasti Hatalardir”. Bu “Seçici Kullanilabilirlik” politikasinin altinda yatan amaç ise, karsi güçlerin GPS sisteminin ABD ve yandaslarina karsi kötü niyetli kullanimini önlemektir. ABD Savunma Bölümü tarafindan GPS uydu saatlerinde ve uydularin yörüngelerinde bazi küçük sapmalar yaratilir. Bu etkiler, sistemin sivil kullanimdaki hassasiyetini önemli ölçüde azaltir. Eger sabit bir GPS alicisini hareketinin konum grafigini, Seçici Kullanilabilirlik devrede iken çizmek istersek, pozisyonumuzun 100 m çapindaki bir daire içinde dolastigini görürüz. Askeri alicilarda bulunan kod çözücü anahtarlar, hangi hatalarin devrede oldugunu ve ne kadar oldugunu söyler; böylece hatalar giderilebilir. Bu yüzden askeri GPS alicilari, çok daha hassas ölçüm kabiliyetine sahiptir.

Devrede 20 ve 10 V’luk iki gerilim kaynağı mevcut olsun ve ters yönde bağlı olsunlar.Gerilim kaynaklarının toplamı 20 – 10 = 10 volt eder. R1 2 , R2 3 , R3 de 5 Ohm ise, her bir direncin uçlarında düşen gerilim nedir ?

Toplam direnç 10 Ohm olduğu için devreden 1 Amper akım geçer, her dirençten bu akım geçtiği için; V = İ x R den V1 = 1×2 volt V2 = 1×3 volt V3 = 1×5 volt Olur, böylece toplam voltaj düşümleri de 10 V’a eşit demektir.

Aşağıdaki gibi çeşitli sembollerle gösterilir. Ohm Kanunu Kapalı Bir elektrik devresinde direnç ; devre gerilimi ile devreden geçen akımın bölümüne eşittir, Elektriksel devrelerde kullanılan direnç Kapalı Bir elektrik devresinde gerilim; devre direnci ile devreden geçen akımın çarpımına eşittir, Kapalı Bir elektrik devresinde akım; devre gerilimi ile devre direncinin bölümüne eşittir,gibi üç sekilde ifade edilir. Yeri gelmişken gerilim ve akımıda tanımlayalım: Gerilim:Bir elektrik devresinde, iki nokta arasındaki potansiyel farka gerilim denir.Gerilim genellikle “U” harfi ile sembollendirilir,Fakat bazı kaynaklarda “E” olarak da gösterilebilir.Birimi ise “V” Volt’ tur. Akım:Bir elektrik devresinde serbest elektronların bir taraftan diğer tarafa yer değiştirmesidir.Bu yer değiştirme güç kaynağı içinde “-” den “+” ya doğru olur,devre içinde ise “+” dan “-” ye doğru olur.Buna elektron akışı – akım denir.Akım “I” harfi ile sembollendirilir,Birimi ise “A” Amper’ dir. Ohm Kanunun formülsel ifadesi ise şöyledir; R = U / I Û W = V / A Direnç Şekilleri ve yapıları Dirençler yapıldıkları malzemeye göre; 1. Karbon Dirençler , 2. Telli Dirençler olarak ikiye, Kullanılışlarına göre ise: 1. Sabit Dirençler 2. Ayarlı Dirençler olarak ikiye ayrılırlar. Dirençler şekildeki gibi tasarlandıkları gibi farklı maddelerden farklı şekil ve bağlantılarla da tasarlanabilirler.

Direnç Nedir? Direnç kelimesi, genel anlamda, “bir güce karşı olan direnme” olarak tanımlana bilir” Elektrik ve elektronikte direnç, iki ucu arasına gerilim uygulanan bir maddenin akıma karşı gösterdiği direnme özelliğidir. Kısaca; elektrik akımına gösterilen zorluğa DİRENÇ denir. Direnç “R” veya “r” harfi ile gösterilir, birimi ohm (W) dur. Direnç Sembolleri: (Eski) (Yeni) (Eski) (Yeni) Sabit dirençler Ayarlı dirençler Şekil 1.1- Dirençli bir devre Direncin devredeki rolü: Bir “E” gerilim kaynağına “R” direncinden, Şekil 1.1′de gösterilmiş olduğu gibi, bir ” I ” akımı akar. Bu üç değer arasında Ohm kanununa göre şu bağlantı vardır. E=I.R Birimleri: E: Volt I: Amper R: Ohm (W) Direnç Türleri: Dirençler iki gruba ayrılır: 1) Büyük güçlü dirençler 2) Küçük güçlü dirençler BÜYÜK GÜÇLÜ DİRENÇLER: 2W üzerindeki dirençler büyük güçlü direnç grubuna girer. KÜÇÜK GÜÇLÜ DİRENÇLER: Küçük güçlü dirençlerin sınıflandırılması: 1. Sabit dirençler 3. Termistör (Termistans) 2. Ayarlı dirençler 4. Fotodirenç (Fotorezistans) Gerek büyük güçlü olsun, gerekse de küçük güçlü olsun, bütün dirençlerin belirli bir dayanma gücü vardırdirençlerin bağlanması elektrik devrelerinde birden fazla direnç bulunabilir.

Bir devredeki dirençler birbirleriyle seri, paralel veya karışık denilen biçimlerde bağlanmış olabilir. Böyle bir devrede hangi dirençten ne kadar akım geçeceğini, dirençlerin her birinin uçları arasındaki potansiyel farkını bulmak için eşdeğer direnç denilen bir kavram kullanılır. Devredeki dirençlerin yerine kullanılabilecek tek dirence EŞDEĞER DİRENÇ denilir. Eşdeğer Direnç, diğerlerinin ayrı ayrı sahip oldukları işlevlere tek başına sahiptir.

DİRENÇLERİN SERİ BAĞLANMASI : V1 V2 Şekildeki gibi birer uçlari birbirine bagli, diger uçlari üretece bagli, R1=3 ve R2=6 dirençleri birbirine seri bağlıdır. Üretecin kutupları arasındaki potansiyel farkı V=36 Volttur. I1 ve I2 akım şiddetlerini, dirençlerin uçları arasındaki V1 ve V2 potansiyel farklarını bulalım. Dirençlerin seri bağlanmasını kesitleri farklı iki su borusunun şekildeki gibi ucuca eklenmesine benzetilebilir. Boruda su moleküllerinin akışı ile dirençlerden elektron akışının benzer kuralları vardır. p basınç farkı oluşturulunca seri bağlı boruların kesitlerinden birim zamanda geçen su miktarları (debiler) birbirine eşit olmak zorundadır. Buna göre su akışı geniş boruda yavaş, dar boruda hızlı olacaktır. Bu nedenle boruların uçları arasındaki p1 ve p2 basınç farkları aynı olmayacaktır. Örneğimizdeki küçük kesitli borunun uçları arasındaki p2 daha büyük olacaktır. Su borusu sistemindeki debinin elektrik devresindeki karşılığı (I) akım şiddetidir. p basınç farkının karşılığı da (V) potansiyel farkıdır

1, 4, 5 nolu akımlar giden, 2 ve 3 nolu akımlar gelen olduğuna göre; İ 1 +İ 4 + İ 5 = İ 2 + İ 3 olur. Şekilde görüldüğü gibi, gelen İ akımı giden İR1+İR2+İR3 akımları toplamına eşittir. Burada: R1 =10 ohm R2 = 20 Ohm ve R3 = 20 Ohm olsun, devre gerilimini de 50 V kabul edelim. Devreye gelen İ akımı 10 amper olur ve bu 10 amper lik akım, dirençler üzerinden şu şekilde geçer. İ = V / R olduğundan : İR1 = 5 A İR2 ve İR3 = 2.5 A dır.

Böylece dirençler üzerinden giden akımların toplamı da 10 A olur ve gelen ile giden akımların toplamı aynı kalır.

İletkenin herhangi bir noktasından 1 saniyede 6.25*10^18 elektron geçmesi 1 Amperlik akıma eşittir. Akımlar “Doğru Akım” (DC) ve “Alternatif Akım” (AC) olarak ikiye ayrılır. Şimdi bunları ayrı ayrı inceleyelim. Doğru Akım (DC) : Doğru akımın kısa tanımı “Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişmeyen akıma doğru akım denir.” şeklindedir.

Doğru akım genelde elektronik devrelerde kullanılır. En ideal doğru akım en sabit olanıdır. En sabit doğru akım kaynakları da pillerdir. Birde evimizdeki alternatif akımı doğru akıma dünüştüren Doğrultmaçlar vardır. Bunların da daha sabit olması için DC kaynağa Regüle Devresi eklenir. Alternatif Akım (AC) : Alternatifin kelime anlamı “Değişken” dir. Alternatif akımın kısa tanımı ise “Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akıma alternatif akım denir.” şeklindedir. Alternatif akım büyük elektrik devrelerinde ve yüksek güçlü elektrik motorlarında kullanılır. Evlerimizdeki elektrik alternatik akım sınıfına girer.

Buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, aspiratör ve vantilatörler direk alternatif akımla çalışırlar. Televizyon, müzik seti ve video gibi cihazlar ise bu alternatif akımı doğru akıma çevirerek kullanırlar.